Shift Nedir? Vardiya (Shift) Usulü Çalışma, Shift Saatleri ve Yasal Sınırlar
Shift ne demek, shiftli çalışma nasıl olur? 2'li ve 3'lü vardiya düzenleri, 8 ve 12 saatlik shift saatleri, yasal sınırlar ve haftalık shift planı örneği.
Personelix ekibi · Güncelleme: · Mevzuata göre kontrol: · 5 dk okuma
Shift, İngilizcede vardiya demektir. Shift usulü çalışmada işyeri günün farklı saatlerinde ekipler (postalar) hâlinde çalışır; personel belirlenen düzene göre sabah, akşam ya da gece vardiyasına girer. En yaygın düzenler 8 saatlik üçlü vardiya (08-16, 16-24, 24-08) ve 12 saatlik ikili vardiyadır. Shiftli çalışmada da haftalık 45 saat ve günlük 11 saat sınırı geçerlidir; postası değişen işçiye en az 11 saat dinlenme verilir.
Shift ne demek?
Shift (vardiya, posta), işin kesintisiz ya da uzun saatler sürdüğü işyerlerinde çalışma gününün birden fazla ekibe bölünmesidir. Fabrika, hastane, otel, güvenlik, çağrı merkezi ve lojistik depolarında yaygındır. "Shiftli çalışma", "shift usulü çalışma" ve "vardiyalı çalışma" aynı anlama gelir; mevzuattaki karşılığı "postalar hâlinde çalışma"dır.
Yaygın shift düzenleri ve saatleri
| Düzen | Shift saatleri | Nerede kullanılır |
|---|---|---|
| 3'lü vardiya (8 saat) | 08.00-16.00, 16.00-24.00, 24.00-08.00 | Fabrika, üretim, 7/24 tesisler |
| 2'li vardiya (12 saat) | 08.00-20.00, 20.00-08.00 | Güvenlik, sağlık, otel |
| 2'li vardiya (gündüz ve akşam) | 07.00-15.00, 15.00-23.00 | Mağaza, restoran, çağrı merkezi |
| Tek vardiya ve cumartesi yarım gün | 09.00-18.00, cumartesi 09.00-13.00 | Ofis, perakende |
12 saatlik shiftte en az 1 saat ara dinlenme verilir, net çalışma 11 saati aşmaz. Gece dönemine denk gelen 12 saatlik shift yalnızca turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde, işçinin yazılı onayıyla uygulanabilir.
Shiftli çalışmada yasal sınırlar
- Haftalık çalışma en çok 45 saattir; aşan süre fazla mesaidir ve %50 zamlı ödenir (md. 63, 41).
- Günlük çalışma 11 saati aşamaz; denkleştirme yapılsa da bu sınır geçerlidir (md. 63).
- Ara dinlenme: 4 saate kadar çalışmada 15 dakika, 4-7,5 saat arasında 30 dakika, 7,5 saatten uzun çalışmada 1 saat (md. 68).
- Gece çalışması 7,5 saati geçemez; gece ve gündüz postaları haftalık sırayla değiştirilir (md. 69).
- Postası değiştirilen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
- Yedi günlük dönemde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir (md. 46).
Haftalık shift planı örneği
Pazartesi-cumartesi üç ekiple çalışan, pazarı kapalı bir üretim hattında ekipler her hafta bir sonraki shifte geçer:
| Hafta | A ekibi | B ekibi | C ekibi |
|---|---|---|---|
| 1. hafta | 08.00-16.00 | 16.00-24.00 | 24.00-08.00 |
| 2. hafta | 16.00-24.00 | 24.00-08.00 | 08.00-16.00 |
| 3. hafta | 24.00-08.00 | 08.00-16.00 | 16.00-24.00 |
Her shift 8 saattir ve 30 dakika molayla net 7,5 saat eder; 6 günde 45 saat yapılır. Ekipler haftalık döndüğü için hiçbir ekip üst üste iki hafta gece postasında kalmaz; pazar tatili sayesinde shift değişiminde 11 saatlik dinlenme de sağlanır.
Shift çalışma saati hesaplama
Shift giriş-çıkış saatlerini ve molayı girin; günlük net süre ve haftalık toplam hesaplanır, 45 saati aşan kısım fazla mesai olarak gösterilir.
Çalışma saati hesaplama
Giriş, çıkış ve mola sürelerini girin; çıkış girişten önceyse gece vardiyası olarak hesaplanır.
- Haftalık toplam
- 40 sa
- Fazla sürelerle (%25)
- 0 sa
- Fazla çalışma (%50)
- 0 sa
- Fazla mesai ücreti
- —
Shift planı nasıl yönetilir?
Shift ve personel sayısı arttıkça Excel çizelgesiyle kimin hangi gün hangi postada olduğunu, kimin değişim istediğini ve haftalık 45 saati kimin aştığını izlemek zorlaşır.
Personelix PDKS'de vardiyalar portalda tanımlanır ve haftalık plan bir tabloda hazırlanır; plan yayınlanınca personel 14 günlük vardiyasını uygulamada görür. Personel bir meslektaşıyla vardiya değişimi ister, meslektaşı kabul edip yönetici onaylayınca vardiyalar yer değiştirir. Giriş-çıkışlar o günün planlı vardiyasına göre değerlendirildiği için geç kalma, erken çıkma ve fazla mesai kendiliğinden hesaplanır.
Haftalık vardiya planının ve değişim taleplerinin nasıl çalıştığını görün.
Vardiya planlamaSık sorulanlar
Shift ne demek?
Shift İngilizcede vardiya anlamına gelir. Shiftli çalışan personel, işyerinin belirlediği sabah, akşam ya da gece vardiyalarından birinde çalışır.
Shift ile vardiya aynı şey mi?
Evet. Shift, vardiya ve posta aynı çalışma düzenini anlatır; mevzuatta "postalar hâlinde çalışma" denir.
3'lü vardiya saatleri nedir?
En yaygın düzen 08.00-16.00, 16.00-24.00 ve 24.00-08.00'dir. Bazı işyerleri 07.00-15.00, 15.00-23.00 ve 23.00-07.00 saatlerini kullanır.
Shiftli çalışan fazla mesai alır mı?
Evet. Haftalık 45 saati aşan çalışma, shift düzeninden bağımsız olarak fazla mesaidir ve %50 zamlı ödenir.
Personel shifti nasıl planlanır?
Önce işin kaç saat ve kaç ekiple yürüyeceği belirlenir, sonra her ekibin haftalık 45 saati ve hafta tatilini aşmayacağı bir dönüşüm planı yapılır. Gece postaları haftalık sırayla dağıtılır ve shift değişiminde en az 11 saat dinlenme bırakılır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 41, 46, 63, 68, 69
- Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
Tutarlar ve kurallar tarihindeki mevzuata göre Personelix ekibince kontrol edilmiştir; mevzuat değiştikçe güncellenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki ya da mali danışmanlık yerine geçmez. Kendi durumunuz için mali müşavirinize ya da avukatınıza danışın.
Bunu elle hesaplamayın
Personelix PDKS giriş-çıkışı telefondan alır; puantaj, fazla mesai ve izinleri kendiliğinden hesaplar.
İlgili rehberler
Bugün deneyin, farkı görün!
14 gün boyunca tüm özellikleri ücretsiz deneyin.
- Kredi Kartı Gerekmez
- 14 Gün Destek
- İptal Kolaylığı